ദീപങ്ങളുടെ ഉത്സവമായ ദീപാവലി ഇന്ന്. ഹൈന്ദവ കലണ്ടർ പ്രകാരം ആശ്വിന മാസത്തിലെ കറുത്തപക്ഷത്തിലെ ചതുർദ്ദശി ദിവസമാണ് ഈ ആഘോഷം. നരകചതുർദ്ദശി എന്നും ഈ മുഹൂർത്തം അറിയപ്പെടുന്നു. സാമൂഹികമായ അജ്ഞതയുടെ അന്ധതയെ അകറ്റാൻ ഈ പ്രകാശധോരണിക്കു കഴിയുമെന്നാണ് വിശ്വാസം.
വിവിധ മതപരമായ സംഭവങ്ങളുമായും ദേവതകളുമായും വ്യക്തിത്വങ്ങളുമായും ദീപാവലി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. രാവണനെ പരാജയപ്പെടുത്തി രാമൻ സീതയോടും സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനോടുമൊപ്പം അയോധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തിയ ദിവസമാണ് ദീപാവലി എന്നാണ് ഒരു പ്രധാന വിശ്വാസം.
സമൃദ്ധിയുടെ ദേവതയായ ലക്ഷ്മിയുമായും, ജ്ഞാനത്തിന്റെ ദേവനും തടസ്സങ്ങൾ നീക്കുന്നവനുമായ ഗണേശനുമായും ഈ ഉത്സവം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വിഷ്ണു, കൃഷ്ണൻ, ദുർഗ്ഗ, ശിവൻ, കാളി, ഹനുമാൻ, കുബേരൻ, യമൻ, യാമി, ധന്വന്തരി, വിശ്വകർമൻ എന്നിവരുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചുള്ള പ്രാദേശിക പാരമ്പര്യങ്ങളും നിലവിലുണ്ട്.
പ്രധാനമായും ഒരു ഹിന്ദു ഉത്സവമാണെങ്കിലും ദീപാവലിയുടെ വകഭേദങ്ങൾ മറ്റ് മതസ്ഥരും ആഘോഷിക്കുന്നുണ്ട്. മഹാവീരന്റെ അന്തിമ മോചനത്തെ അടയാളപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് ജൈനമതക്കാർ സ്വന്തം ദീപാവലി ആചരിക്കുന്നു. മുഗൾ തടവറയിൽ നിന്ന് ഗുരു ഹർഗോബിന്ദിന്റെ മോചനത്തെ അനുസ്മരിച്ചുകൊണ്ട് സിഖുകാർ ഇത് ‘ബന്ദി ചോർ ദിവസ്’ ആയി ആഘോഷിക്കുന്നു.
ന്യൂവാർ ബുദ്ധമതക്കാർ ലക്ഷ്മിയെ ആരാധിച്ചുകൊണ്ട് ദീപാവലി ആഘോഷിക്കുമ്പോൾ കിഴക്കൻ ഇന്ത്യയിലെയും ബംഗ്ലാദേശിലെയും ഹിന്ദുക്കൾ പൊതുവെ കാളി ദേവിയെ ആരാധിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഈ ഉത്സവം കൊണ്ടാടുന്നത്. ഉത്സവവേളയിൽ, വീടുകൾ, ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ജോലി സ്ഥലങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങൾ ദീപങ്ങൾ, മെഴുകുതിരികൾ, വിളക്കുകൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് അലങ്കരിച്ച് പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.
പ്രത്യേകിച്ചും ഹിന്ദുക്കൾ. ഉത്സവത്തിന്റെ എല്ലാ ദിവസവും പുലർച്ചെ ഒരു ആചാരപരമായ എണ്ണ കുളി നടത്തുന്നത് പതിവാണ്. പടക്കങ്ങൾ പൊട്ടിച്ചും രംഗോലി ഡിസൈനുകൾ കൊണ്ട് നിലം അലങ്കരിച്ചുമാണ് ദീപാവലി ആഘോഷിക്കുന്നത്.
